یادداشت نهم
تاریخ انتشار: ۲۱ آبان ۱۳۸۵ - ساعت ۱۰:۴۳
گروه سني كودك، شامل گروههاي «الف» (قبل از دبستان)، «ب» (اول تا سوم دبستان) و «ج» (چهارم و پنجم دبستان) است. یکی از مشکلات گروهبندی سطح سنی کتابها در کتابخانههای تخصصی و موضوعی (اعم از کتابخانه کودکان یا غیره) تفکیک آنها از یکدیگر است و معمولاً در بسیاری از آثار جداسازی گروه سنی کودک از نوجوان و یا نوجوان از جوان امکان پذیر نیست.
«کتابخانه جنگ» درنظر دارد يافتههاي پژوهشي و مطالعاتي خود را در موارد مختلف كتابداري و چاپ و نشر كتاب، علیالخصوص در حوزه موضوعی، سطح سنی و نیز اشکال و گونههای مختلف آثار منتشره، به شكل يادداشتهاي كوتاه، براي استفاده كتابداران و ناشران منتشر كند. بدین منظور موارد زیر در تبیین وضعیت آثار مصور (علی الخصوص کتابهای کودکان و نوجوانان) ارائه شده است:
واژة «مصور» در كتابداري و «سرعنوانهاي موضوعي» آن ـ که توسط کتابخانه ملی منتشر میشود ـ كاربرد فراوان دارد و سعي شده كه براي موضوعدهي تمامي آثار داراي تصوير، عبارات با ترکیبی از اين واژه ساخته شود. همچون «داستانهاي فكاهي مصور»، «روزنامهنگاري مصور»، «واژهنامههاي مصور»، «فيلمنامههاي مصور» و يا به شكل فرعي «ورزش ـ مصور»، «قزوين ـ مصور»، «سينما ـ ايران ـ مصور»، «ايران ـ تاريخ ـ مصور» و … اين موارد در حالي است كه كيفيت و ماهيت تصويري منابع يكسان نيست. ذيلاً به تفاوت انواع كتابهاي تصويردار پرداخته و موارد تصحيحشده و پيشنهادي اين كتابخانه ارائه ميشود:
الف) در برخي از كتابها، عليالخصوص كتابهاي كودكان، «تصويرسازي متن» يعني: «نگارش نقش» در كنار «نگارش متن»، كه هر دو گونه ادبي و هنري در كنار هم به خلق اثري واحد منتج ميشود. در اينجا، نقش حكم تزئين متن را ندارد و از اثري خارج از محدوده متن بهعاريت گرفته نشده، بلكه هر چه هست براي همين اثر خلق شده است. به اينگونه كتابها «كتاب مصور» (picture book) و اينگونه «داستانها»، «داستان مصور» ميگوييم. بنابراین از منظر این کتابخانه و تقریبا قول معروف و رایج عموم صاحبنظران، در حوزه «كتاب كودك»، مقصود از «داستان مصور» آن است كه تصاوير براي ذهنيتبخشي كودك از محتوا، ماجرا و شخصيتهاي آن خلق ميشود و براي كمك به تخيل كودك در تجسم فضاي داستان استفاده ميشود. در «كتاب مصور» متن مقدم بر تصوير است و روايت براساس نقل متن انجام ميشود و تصاوير براي تكميل متن خلق ميشوند.
ب) در ديگر شكل، مجموعهاي از تصاوير، عموماً انتخاب شده از ساير منابع و يا آثار، براي شناخت بصري اعلام، ذكر مثال و يا توضيح بصري متن استفاده ميشود. در اينگونه موارد، بخشي از محتواي كتاب نيازمند ارائه تصوير است. به اين آثار نيز، كه عموماً آثار پژوهشي و دانشنامهای هستند همچون «بند الف»، «كتاب مصور» (illustrated book) ميگوييم. «واژهنامه مصور» و «فرهنگ مصور» از اين جمله است. بديهي است كه اين عبارت ـ كتاب مصور ـ در صورتي كه حجم قابل توجهي از كتاب به تصاوير اختصاص يافته باشد به آن اطلاق ميشود و در مواردي كه تصاوير اندك و قابل ذكر نيست، استفاده از تركيب مصور رايج نيست. در كتابداري و «سرعنوانهاي موضوعي» آن ، اكثراً واژه «مصور» و تركيبات آن در همين مفهوم فوق استفاده ميشود.
ج) در شكل سوم، كتاب دربردارنده مجموعهاي از تصاوير، شامل آثار عكاسي، نقاشي، گرافيك، خطاطي، معماري و هر گونه آثار هنري و غيرهنري است، كه در كنار يكديگر، نمايشگر آثار يك هنرمند، آثار هنري در يك موضوع، گزارش تصويري يك واقعه، شرح احوال تصويري يك شخص، فضاي تاريخي و هنري يك مكان و نظاير آنهاست . اين گونه آثار، اكثراً آثار هنري هستند. در اينجا به اينگونه كتابها، «كتاب تصويري» (pictorial book) ميگوييم. در اين كتابها، تصوير مقدم بر متن است و ممكن است هيچگونه متني در كتاب استفاده نشده باشد و يا فقط براي تيتركردن و توضيح تصاوير از متن استفاده شود.
قالب سوم كمتر شناخته شده و معمولاً عنوانهاي مناسبي توسط مؤلفان و ناشران يا در كتابداري و «سرعنوانهاي موضوعي» به آن داده نشده است .
از منظر این کتابخانه، عناوين برخي از اينگونه كتابها عبارت است از : «فيلمنامه تصويري» (storyboards)، «واژهنامه تصويري» visual dic. = pictorial dic.)، كه با «واژهنامه مصور» تفاوت دارد) و «داستان تصويري». در تعریف میآوریم که چنانچه «كتاب تصويري»، همچون يك قالب ادبي، نمايشگر ماجرا يا داستاني باشد كه در شكل مجموعهاي از تصاوير بههمپيوسته روايت شده است به آن «داستان تصويري» ميگوييم. اين تصاوير ميتواند داراي متن يا بدون متن باشد.
داستانهاي تصويري كودكان، كه معمولاً مجموعهاي از تصاوير بههمپيوسته و دنبالهدار از نقاشيها و طرحهاي كاريكاتوري و كارتوني هستند، انواع مختلف دارد. كه رايجترين آنها «داستان كارتوني» (strip cartoon = cartoon dialogue) و «داستان تصويري فكاهي» (comic strip) است.
حال ببینیم که دیگران برای اينگونه «داستانهاي تصويري كودكان»، چه عبارتهایی ذکر کردهاند. تا آنجا كه ما اطلاع داريم، سه عبارت «داستان مصور»، «فتورمان» و «كميك استريپ» رایجترین آنهاست.
اما چنانچه در «بند الف» اين يادداشت ذكر شد، «داستان مصور» به اكثر «داستانهاي كودكان» اطلاق ميشود (picture books) و تعريف آن با ماهيت «داستانهاي تصويري» همخواني ندارد.
«فتورمان» به جهت تقدم تصوير بر داستان به مقصود نزديكتر است، اما واژه فتو (photo = photograph) از فرآيند عكاسي (photography) بدست ميآيد و اطلاق آن به همه تصاوير (pictures)، مخصوصاً نقاشيها و تصاوير كارتوني درست نيست. بخش دوم اين عبارت، يعني «رمان»، و اطلاق آن به داستانهاي كودكان مايه تعجب است. اين عبارت در كتاب «در مسير تندباد (بررسي20 سال ادبيات داستاني دفاع مقدس ويژه كودكان و نوجوانان)» به كار برده شده است. البته اخيراً «فتورمان» بهمجموعه عكسهاي يك واقعه يا حادثه كه در كنار يكديگر قصهاي را بازگو ميكنند نيز اطلاق ميشود حتي اين واژه با همين مفهوم، كاركرد سينمايي نيز پيدا كرده است.
«كميك استريپ» (comic strip) ـ كه ما بدان «داستان تصويري فكاهي» ميگوييم ـ به تصاوير مضحك و دنبالهداري گفته ميشود كه در قديم عموماً در نشريات به چاپ ميرسيد و قبل از رواج تلويزيون و سينما، اقبال بيشتري داشت وعبارت از تصاوير سرگرمكننده و خندهدار با شخصيتهاي كاريكاتوري و معمولاً در حال گفت وگو است. بعدها اين گونة تصويري در هيئت «كارتونهاي متحرك» (animated cartoons)، نمايش تلويزيوني و سينمايي پيدا كرد. بنابراين، اطلاق «كميك استريپ»، با اين مفهوم خاص، براي تمامي «داستانهاي تصويري» نارواست.
در مقولة «جنگ» عليالخصوص «جنگ ايران و عراق» نيز داستانهاي تصويري متعددي براي آشنايي كودكان با گوشههايي از عملياتهاي نظامي، شجاعت رزمندگان ايراني، شخصيت و تدابير فرماندهان و ... به شكل «كتاب كارتون» به چاپ رسيده است، كه براي قوالب آنها عنوان كلي «داستان تصويري» اختيار شده است. گرچه «داستان كارتوني» كه زيرمجموعه خاصتر اين گروه است به مقصود نزديكتر است ليكن محتواي جدي اين آثار، ما را در انتخاب اين عنوان دچار ترديد ميكند.
برای اطلاعرسانی بهتر، بخش «داستان تصویری» جزوه منتشره «کتاب کودک» توسط این کتابخانه ذیلاً درج میشود. توجه کنید که عنوان توضیحی این آثار، که توسط پدیدآورندگان آنها انتخاب شده است، عموماً «داستان مصور» است:
داستان تصويري
65. آتشي بر جان دشمن (داستان مصور از خاطرات سردار شهيد حاج مهدي كازروني)/ احمد عربلو؛ نقاشي حميدرضا رشيديان.ــ كرمان: كنگره بزرگداشت سرداران و 8 هزار شهيد استانهاي كرمان وسيستان و بلوچستان؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، لشكر 41 ثارالله، 1376. 20 ص. [گروه سني: ج]
كازروني، مهدي، 1339 ـ 1362 جنگ داخلي كردستان(ايران)، 1358 ـ فرماندهي جنگ
66. آر. پي. جيزن ناشي/ [كار گروهي].ــ مشهد: كنگره بزرگداشت سرداران و 23 هزار شهيد استان خراسان؛ نشر سخن گستر، 1383. [12] ص. (گروه سني: الف، ب، ج)
بسيجيها (نوجوانان) شجاعت
67. حماسه حاج يونس (داستان مصور از زندگي سردار شهيد حاج يونس زنگيآبادي)/ احمد عربلو؛ تصويرگر پرويز اقبالي.ــ كرمان: كنگره بزرگداشت سرداران و 8 هزار شهيد استانهاي كرمان و سيستان و بلوچستان؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، لشكر 41 ثارالله، 1376. 12 ص. [گروه سني: ج]
زنگيآبادي، يونس، 1340 ـ 1365 نبردها (كربلاي 4) فرماندهي جنگ
68. خط مقدم ممنوع/ [كار گروهي]، تصويرگر گروه تصويرگران.ــ مشهد: كنگره بزرگداشت سرداران و 23 هزار شهيد استان خراسان؛ نشر سخن گستر، 1383. [12]ص. (گروه سني: الف، ب، ج)
بسيجيها (پيران) گذشت
69. سجاده سبز/ [كار گروهي]، تصويرگر گروه تصويرگران.ــ مشهد: كنگره بزرگداشت سرداران و 23 هزار شهيد استان خراسان؛ نشر سخنگستر، 1383. [12]ص. (گروه سني: الف، ب، ج)
نماز ـ جبهه جنگ حمايت مردمي
70. غواص شجاع/ [كار گروهي]، تصويرگر گروه تصويرگران.ــ مشهد: كنگره بزرگداشت سرداران و 23 هزار شهيد استان خراسان؛ نشر سخنگستر، 1383. [12]ص. (گروه سني: الف، ب، ج)
بسيجيها شجاعت عمليات شناسايي
71. نبرد با تانكها (داستان مصور از زندگي سردار شهيد حاجمهدي زندينيا)/ احمد عربلو؛ تصويرگر ايرج خانباباپور.ــ كرمان: كنگره بزرگداشت سرداران و 8 هزار شهيد استانهاي كرمان و سيستان و بلوچستان؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، لشكر 41 ثارالله، 1376. 19ص. (گروه سني: ج)
زندينيا، مهدي، 1337 ـ 1365 تدبير جنگي
72. هدف، قلب دشمن (داستان مصور، براساس زندگي سردار شهيد، ميرقاسم حسيني، جانشين فرماندهي لشكر 41 ثارالله)/ احمد عربلو، رفعت بدري حسن.ــ كرمان: كنگره بزرگداشت سرداران و 8 هزار شهيد استانهاي كرمان و سيستان و بلوچستان؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، لشكر 41 ثارالله، 1376. 11 ص. (گروه سني: ج)
ميرحسيني، ميرقاسم، 1342 ـ 1365 فرماندهي جنگ
جستجو در وبلاگ
آخرین نوشتهها
دستهبندیها
مصاحبه و گزارش
فهرست آثار و مطالب
وبسایتهای برگزیده
- سازمان اسناد و كتابخانه ملی ایران
- پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران
- كتابخانه و مركز اسناد آستان قدس رضوی
- مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی
- کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران
- خانه کتاب
- وبلاگ گروهی کتابداران ایرانی
- بانک اطلاعات نشریات ایران
- بانک اطلاعات کتابخانههای ایران
- لوح فرهنگ و ادب فارسی
- سایت جامع دفاع مقدس
- پایگاه اطلاع رسانی صبح
- *** فهرست پیوندهای این وبلاگ ***
پیام کوتاه
COPYRIGHT © 2006 by WWW.WARLIB.IR
آمار . . . . . بازديدها